Projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy przyjęty przez Radę Ministrów 17 lutego 2026 r. może istotnie zmienić sposób oceny modeli zatrudnienia stosowanych przez przedsiębiorców w Polsce.
Najważniejszą zmianą jest przyznanie inspektorom pracy uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy. W praktyce oznacza to odejście od dotychczasowego modelu, w którym rozstrzygnięcie tego rodzaju sporów pozostawało niemal wyłącznie domeną sądów pracy.
Zmiana ta wpisuje się w szerszy europejski trend ograniczania pozornego samozatrudnienia oraz wzmacniania ochrony pracowniczej.
1. Od kontroli formalnej do oceny rzeczywistego modelu współpracy
Dotychczas ryzyko reklasyfikacji współpracy B2B materializowało się głównie w sporze sądowym inicjowanym przez pracownika lub ZUS. Nowelizacja wprowadza nową dynamikę – to organ kontrolny będzie mógł samodzielnie ukształtować sytuację prawną stron.
Decyzja PIP będzie mogła zostać wydana, jeżeli sposób wykonywania pracy wskazuje na cechy stosunku pracy, w szczególności:
-
- podporządkowanie organizacyjne,
-
- wykonywanie pracy w określonym czasie i miejscu,
-
- odpłatność,
-
- działanie w strukturze pracodawcy.
W praktyce oznacza to przesunięcie punktu ciężkości z treści umowy na faktyczne funkcjonowanie współpracy w organizacji.
2. Decyzja administracyjna bez skutku wstecznego – ale nie bez ryzyka
Najnowsza wersja projektu przewiduje istotne ograniczenie kompetencji PIP (w porównaniu do poprzednich wersji): decyzja administracyjna nie będzie wywoływać skutków retroaktywnych.
Konsekwencje pracownicze, podatkowe i składkowe powstaną zasadniczo od momentu wydania decyzji. Ustalenie stosunku pracy za okresy wcześniejsze pozostanie wyłączną kompetencją sądu pracy.
Z perspektywy przedsiębiorców oznacza to jednak jedynie częściowe ograniczenie ryzyka. Decyzja PIP może bowiem:
-
- stać się punktem wyjścia do roszczeń pracowniczych,
-
- inicjować dalsze postępowania sądowe,
-
- zwiększać prawdopodobieństwo kontroli innych organów.
3. Nowy model postępowania
Projekt zakłada dwuetapową procedurę:
- polecenie usunięcia naruszeń,
- decyzję administracyjną (decyzja będzie mogła zostać wydana dopiero w przypadku niewykonania polecenia inspektora pracy) lub skierowanie sprawy do sądu.
Mechanizm ten wprowadza element regulacyjnej presji, już na etapie kontroli PIP przedsiębiorca będzie zmuszony do szybkiego podjęcia decyzji dotyczącej modelu współpracy.
4. Konsekwencje wykraczające poza prawo pracy
Najistotniejszym aspektem projektowanych zmian są ich skutki systemowe. Decyzja PIP automatycznie wpływa bowiem na obszary pozostające poza prawem pracy, w tym:
-
- rozliczenia podatku dochodowego (umowa o pracę =
-
- konieczność stosowania opodatkowania w formie skali podatkowej),
-
- obowiązki płatnika składek ZUS,
-
- wpłaty na fundusze pracownicze.
Oznacza to, że zagadnienie kwalifikacji zatrudnienia staje się jednocześnie zagadnieniem podatkowym i finansowym, a nie wyłącznie kadrowym.
5. Większa egzekwowalność przepisów
Nowelizacja wzmacnia również narzędzia kontrolne poprzez:
-
- podwyższenie sankcji finansowych (do 90 000 zł),
-
- możliwość prowadzenia kontroli zdalnych,
-
- wprowadzenie interpretacji indywidualnych Głównego Inspektora Pracy.
Szczególnie ostatni element może stać się narzędziem prewencyjnego zarządzania ryzykiem regulacyjnym (analogicznie do interpretacji podatkowych).
6. Co zmienia się z perspektywy zarządu i działów HR?
Projektowane regulacje nie eliminują współpracy B2B, lecz zmieniają sposób jej oceny. Kluczowe staje się pytanie nie o to, czy dana forma zatrudnienia jest dopuszczalna, lecz czy sposób jej wykonywania jest spójny z przyjętym modelem prawnym.
W praktyce największe ryzyko dotyczy organizacji, w których współpracownicy B2B funkcjonują operacyjnie jak pracownicy etatowi.
Zmiana ta powoduje, że analiza modeli zatrudnienia staje się elementem zarządzania ryzykiem regulacyjnym na poziomie strategicznym.
7. Rekomendowane kolejne kroki dla przedsiębiorców
W obecnym otoczeniu regulacyjnym szczególnego znaczenia nabiera podejście wyprzedzające, obejmujące m.in.:
-
- przegląd stosowanych modeli współpracy,
-
- identyfikację obszarów podporządkowania pracowniczego,
-
- analizę skutków podatkowo-składkowych alternatywnych rozwiązań,
-
- wdrożenie procedur i zmian organizacyjnych ograniczających ryzyko reklasyfikacji.
8. Co to oznacza w praktyce?
Nowelizacja ustawy o PIP nie wprowadza zakazu współpracy B2B, lecz znacząco zwiększa możliwość jej weryfikacji przez organy państwowe. Jednocześnie zwiększa się ryzyko – z niskiego poziomu ryzyka sporu sądowego na ryzyko administracyjne, które może zmaterializować się już na etapie kontroli.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność traktowania modeli zatrudnienia jako obszaru wymagającego regularnego audytu prawno-podatkowego, a nie wyłącznie decyzji operacyjnej.
