Programy motywacyjne oparte na akcjach od lat cieszą się dużym zainteresowaniem zarówno wśród pracodawców, jak i osób współpracujących ze spółkami. W praktyce bardzo często pojawia się założenie, że skoro mamy do czynienia z „programem motywacyjnym”, to automatycznie zastosowanie znajdzie preferencja z art. 24 ust. 11 ustawy o PIT (odroczenie opodatkowania do momentu zbycia akcji przez pracownika).
Tymczasem rzeczywistość podatkowa jest znacznie bardziej złożona: nie każdy program nazwany „motywacyjnym” spełnia ustawową definicję, a to oznacza, że moment opodatkowania (i źródło przychodu) mogą być inne niż oczekiwane.
Co w praktyce daje art. 24 ust. 11 ustawy o PIT?
Zgodnie z art. 24 ust. 11 ustawy o PIT, jeżeli w wyniku realizacji programu motywacyjnego podatnik faktycznie obejmuje lub nabywa akcje spółki akcyjnej (lub spółki dominującej), przychód powstaje dopiero w momencie odpłatnego zbycia tych akcji.
W uproszczeniu: mamy tu odroczenie opodatkowania i zamiast podatku na etapie przyznania/objęcia akcji, obowiązek podatkowy „przesuwa się” na moment sprzedaży. Dochód ustala się wtedy jako różnicę między przychodem ze zbycia a kosztami (art. 24 ust. 11a ustawy o PIT)
To rozwiązanie bywa bardzo korzystne, ale warunek jest jeden: musi to być program motywacyjny w rozumieniu ustawy, a nie tylko „program motywacyjny” w rozumieniu biznesowym.
Kiedy mamy do czynienia z programem motywacyjnym w rozumieniu ustawy?
Definicję zawiera art. 24 ust. 11b ustawy o PIT. Zgodnie z nim, byśmy mieli do czynienia z programem motywacyjnym musza zostać spełnione następujące warunki:
-
- Forma prawna spółki – co do zasady chodzi o spółkę akcyjną (ustawa przewiduje odpowiednie stosowanie również do prostej spółki akcyjnej – art. 24 ust. 12b),
- Uchwała walnego zgromadzenia – brak takiej uchwały może wykluczać zastosowanie preferencji,
- Charakter świadczenia/ źródło przychodu uczestnika – podatnik uzyskuje świadczenie lub inne należności z tytułów określonych w art. 12 (stosunek pracy i pokrewne) lub art. 13 (działalność wykonywana osobiście),
- Realne objęcie lub nabycie akcji – program musi finalnie prowadzić do faktycznego objęcia/nabycia akcji, akcje są wyemitowane przez spółkę mającą siedzibę lub zarząd znajdują się na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub państwa, z którym Rzeczpospolita Polska zawarła umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania,
- Objęte/nabyte akcje powinny zostać “wydane” w ramach realizacji instrumentów finansowych lub innych praw majątkowych.
Wniosek? Nazwa programu nie przesądza jeszcze o preferencji.
B2B a program motywacyjny: gdzie najczęściej zaczynają się schody?
Z naszego doświadczenia wynika, że w praktyce szczególne wątpliwości pojawiają się w przypadku osób współpracujących na podstawie umów B2B, zwłaszcza biorąc pod uwagę, jak powszechna jest dziś ta forma współpracy.
Kluczowe znaczenie ma jednak przesłanka, zgodnie z którą ww. forma opodatkowania jest możliwa do wdrożenia, jeżeli akcje są przyznawane w ramach stosunku pracy lub działalności wykonywanej osobiście. Tym samym, w przypadku współpracy w oparciu o umowę B2B (przychód z działalności gospodarczej) nie sposób mówić o spełnieniu kluczowej przesłanki.
Ciężko tez uznać niespełnienie tej przesłanki za wyjątek od reguły, który mógłby zostać zaakceptowany, bowiem NSA w wyroku z dnia 28 listopada 2025 r. (II FSK 262/23) powołał się na literalne brzmienie omawianego przepisu wskazując, że art. 24 ust. 11b Ustawy o PIT ustanawia wyjątek od zasady powszechności opodatkowania, a wyjątki nie mogą być interpretowane rozszerzająco.
„Jednostki”, phantom shares i inne konstrukcje – czy to zawsze akcje?
Kolejna istotna kwestia dotyczy programów, w których uczestnicy otrzymują tzw. jednostki uczestnictwa, phantom shares czy inne prawa rozliczane pieniężnie.
Jeżeli program w rzeczywistości nie prowadzi do objęcia lub nabycia akcji przez uczestników, lecz przewiduje jedynie wypłatę świadczenia pieniężnego (np. uzależnionego od wartości spółki), nie spełnia on podstawowej przesłanki programu motywacyjnego opartego na akcjach.
Mając na uwadze wskazany powyżej wyrok NSA oraz utrwaloną praktykę interpretacyjną dotyczącą przesłanek zastosowania omawianej preferencji podatkowej, należy uznać, że w takim przypadku nie dochodzi do realizacji programu spełniającego wymogi ustawowe.
W konsekwencji program taki nie mieści się w definicji programu motywacyjnego określonej w art. 24 ust. 11b ustawy o PIT.
Warto również pamiętać, że warunki przewidziane w ustawie muszą zostać spełnione łącznie. Oznacza to, że niespełnienie choćby jednego z nich może skutkować brakiem możliwości uznania danego rozwiązania za program motywacyjny w rozumieniu przepisów ustawy o PIT, a w konsekwencji brakiem możliwości zastosowania preferencji przewidzianej w art. 24 ust. 11 ustawy o PIT.
Co to oznacza w praktyce, jeśli preferencja nie zadziała?
Jeżeli program nie spełnia ustawowych warunków, moment powstania przychodu oraz jego kwalifikacja podatkowa mogą być inne niż w przypadku preferencyjnego rozliczenia. Przychód może powstać wcześniej (np. w momencie realizacji prawa lub otrzymania akcji) i zostać zakwalifikowany do innego źródła przychodów – w zależności od relacji uczestnika ze spółką oraz konstrukcji programu (np. stosunek pracy, działalność wykonywana osobiście lub działalność gospodarcza).
W praktyce skutki podatkowe mogą być różne i wymagają każdorazowej analizy konkretnego programu oraz sytuacji uczestnika, w szczególności w zakresie momentu opodatkowania oraz właściwego źródła przychodu.
Nie podlega więc wątpliwościom, że każdorazowo konieczna jest szczegółowa analiza:
-
- formy prawnej spółki,
- treści uchwał i dokumentów programowych,
- charakteru praw przyznawanych uczestnikom,
- statusu podatkowego uczestników (etat, kontrakt menedżerski, B2B),
- a także relacji między spółką organizującą program a podmiotem wypłacającym wynagrodzenie.
Nasze wsparcie
Jeśli mają Państwo wątpliwości, czy dany program rzeczywiście spełnia warunki z art. 24 ust. 11–11b ustawy o PIT (albo dotyczy uczestników B2B / phantom shares / innych „unitów”), warto sprawdzić to jeszcze przed rozliczeniem bowiem różnice w kwalifikacji potrafią oznaczać zupełnie inny moment opodatkowania i inne źródło przychodu.
Chętnie sporządzimy dla państwa opinię podatkową na podstawie analizy dokumentów programu oraz wszelkich ryzyk oraz opracujemy i przeprowadzimy Państwa przez cały proces złożenia wniosku o interpretację indywidualną, tak aby uzyskać możliwie wysoki poziom pewności co do skutków podatkowych w konkretnym modelu programu i dla konkretnych uczestników.
