Reforma PIP coraz bliżej

lip 3, 2026 | artykuły, blog

W niniejszym artykule analizujemy, jakie skutki podatkowe może wywołać zakwestionowanie współpracy B2B oraz dlaczego warto zweryfikować obecne modele współpracy jeszcze przed wejściem w życie nowych przepisów.

Od 8 lipca 2026 r. informacje o ustaleniach PIP będą trafiać do ZUS i KAS, a reklasyfikacja kontraktu B2B może uruchomić skutki nie tylko na przyszłość, ale również w odniesieniu do wcześniejszych rozliczeń. W grę mogą wchodzić korekty w PIT, konsekwencje na gruncie CIT, a przede wszystkim poważne możliwe ryzyka związane z VAT.

Wymiana danych między PIP, ZUS i KAS

Jednym z kluczowych elementów reformy jest utworzenie systemu teleinformatycznego umożliwiającego wymianę informacji pomiędzy PIP, ZUS oraz Szefem Krajowej Administracji Skarbowej.

Celem systemu ma być analiza ryzyka naruszeń przepisów prawa pracy, legalności zatrudnienia, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych – każda z tych instytucji uzyska dostęp do szerszego zakresu danych gromadzonych przez pozostałe organy.

Jeżeli PIP ustali istnienie stosunku pracy, informacja ta będzie mogła zostać przekazana zarówno do ZUS, jak i organów podatkowych. Z kolei dane pozyskiwane przez KAS i ZUS mogą ułatwiać inspektorom pracy identyfikowanie przypadków pozornego samozatrudnienia.

Czy decyzja PIP działa wstecz?

Nowe przepisy przewidują możliwość wydania przez inspektora pracy decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Co do zasady decyzja taka wywołuje skutki od dnia jej wydania.

Pracodawca oraz osoba wykonująca pracę mogą zaskarżyć decyzję do sądu pracy. Odwołanie powoduje wstrzymanie jej wykonania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Jedynie w wyjątkowych przypadkach dotyczących osób objętych szczególną ochroną, np. kobiet w ciąży czy pracowników w wieku przedemerytalnym możliwe będzie nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Jeżeli natomiast konieczne jest ustalenie, że stosunek pracy istniał już wcześniej, nadal wymagane będzie skierowanie sprawy do sądu pracy. Sama decyzja administracyjna nie będzie automatycznie wywoływała skutków wstecznych.

Nie oznacza to jednak, że przeszłość pozostanie poza zainteresowaniem organów. Informacja o stwierdzeniu stosunku pracy może stać się impulsem do wszczęcia kontroli podatkowych lub składkowych (ZUS) obejmujących nieprzedawnione okresy.

Reklasyfikacja kontraktu B2B a konsekwencje w PIT

Najbardziej oczywistym skutkiem przekwalifikowania współpracy jest zmiana źródła przychodu. Wynagrodzenie rozliczane dotychczas jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej (kontrakt B2B) lub działalności wykonywanej osobiście (umowa zlecenie) może zostać uznane za przychód ze stosunku pracy.

Dla przedsiębiorcy korzystającego z usług kontraktora oznacza to konieczność wykonywania obowiązków płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych. Powstaje obowiązek pobierania zaliczek na PIT według zasad właściwych dla pracowników (12% oraz 32%), sporządzania odpowiednich deklaracji oraz informacji podatkowych. Bezpośrednio wiąże się to z poziomem dochodu netto.

Znacznie poważniejsze konsekwencje mogą pojawić się wtedy, gdy organy podatkowe zakwestionują sposób rozliczania współpracy również za lata ubiegłe. W przypadku uznania, że relacja B2B od początku powinna być traktowana jako stosunek pracy, może powstać konieczność ponownego przeanalizowania historycznych rozliczeń podatkowych i składkowych.

W takiej sytuacji wynagrodzenie wypłacane dotychczas współpracownikowi może zostać potraktowane jako kwota netto. Oznaczałoby to konieczność ustalenia odpowiadającego jej wynagrodzenia brutto oraz rozliczenia należnych zaliczek na PIT i składek ZUS. Organy podatkowe mogą również domagać się uregulowania zaległości za okresy, które nie uległy jeszcze przedawnieniu. Wynika to z faktu, że obowiązek obliczenia, pobrania i odprowadzenia zaliczek na podatek dochodowy spoczywa na płatniku, czyli pracodawcy.

Po stronie osoby wykonującej pracę reklasyfikacja może oznaczać utratę prawa do preferencyjnych form opodatkowania właściwych dla przedsiębiorców, takich jak podatek liniowy czy ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Zmieniają się również zasady uwzględniania kosztów oraz sposób kalkulacji obciążeń podatkowych.

Jednocześnie podatnik, który wcześniej rozliczał podatek jako przedsiębiorca, może w określonych sytuacjach występować o zwrot nadpłaty wynikającej z podwójnego opodatkowania tego samego wynagrodzenia.

Skutki na gruncie CIT

Przekwalifikowanie relacji B2B wpływa również na sposób rozpoznawania kosztów podatkowych.

W standardowym modelu przedsiębiorca zalicza do kosztów uzyskania przychodów wydatki wynikające z faktur dokumentujących zakup usług od kontraktora prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli jednak okaże się, że współpraca powinna być traktowana jako stosunek pracy, to widzimy ryzyko, że dokumenty te utracą swoją pierwotną funkcję podatkową.

Nie oznacza to automatycznie utraty prawa do kosztów podatkowych. Konieczne może być jednak odtworzenie rozliczeń w formule właściwej dla wynagrodzeń pracowniczych. W praktyce wymaga to szczegółowych kalkulacji, ustalenia wysokości wynagrodzenia brutto oraz uwzględnienia składek i innych obciążeń związanych ze stosunkiem pracy.

VAT – obszar największego ryzyka

Najpoważniejsze konsekwencje mogą pojawić się na gruncie podatku od towarów i usług.

Zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT oraz art. 10 Dyrektywy VAT działalność gospodarcza musi mieć charakter samodzielny. Zarówno przepisy krajowe, jak i regulacje unijne wskazują, że za samodzielną działalność nie uznaje się czynności wykonywanych w warunkach zbliżonych do stosunku pracy.

Przy ocenie charakteru współpracy organy podatkowe analizują m.in.:

• • stopień organizacyjnego podporządkowania wykonawcy,
  • korzystanie z infrastruktury podmiotu zlecającego,
  • zakres ryzyka ekonomicznego ponoszonego przez usługodawcę,
  • odpowiedzialność wobec osób trzecich.

Jeżeli okaże się, że współpraca nie miała charakteru niezależnej działalności gospodarczej, konsekwencje mogą dotknąć obie strony.

Po stronie podmiotu korzystającego z usług może zostać zakwestionowane prawo do odliczenia VAT z faktur wystawianych przez kontraktora. W efekcie konieczny może być zwrot odliczonego podatku wraz z odsetkami.

Z kolei osoba prowadząca działalność gospodarczą może utracić prawo do odliczenia VAT od własnych kosztów związanych z wykonywaną działalnością. Organy mogą bowiem uznać, że w rzeczywistości nie działała ona jako podatnik VAT.

Dodatkowym problemem jest art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Nawet jeżeli faktury dokumentowały czynności, które nie powinny podlegać VAT, podatnik może zostać zobowiązany do zapłaty podatku wykazanego na tych fakturach.

W niektórych przypadkach możliwe jest również ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości 30%, czyli tzw. sankcji VAT (art. 112b ust. 1 ustawy o VAT).

Istotne jest również to, że analiza organów podatkowych nie musi ograniczać się do okresu bieżącego. Kontrole mogą obejmować także lata wcześniejsze, o ile zobowiązania podatkowe nie uległy jeszcze przedawnieniu.

Abolicja – ograniczona ochrona

Nowelizacja przewiduje roczny okres przejściowy dla podmiotów, które zdecydują się dobrowolnie uporządkować relacje z osobami wykonującymi pracę.

Jeżeli przedsiębiorca w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy doprowadzi współpracę, która rozpoczęła się przed 8 lipca 2026 r. do zgodności z przepisami prawa pracy poprzez zawarcie umowy o pracę, nie będzie podlegał karze grzywny przewidzianej w nowych regulacjach.

Należy jednak pamiętać, że mechanizm ten odnosi się wyłącznie do odpowiedzialności związanej z naruszeniem przepisów prawa pracy. Nie obejmuje natomiast potencjalnych konsekwencji podatkowych ani składkowych.

Wnioski

Choć reforma Państwowej Inspekcji Pracy kojarzona jest przede wszystkim z prawem pracy, jej skutki mogą wykraczać daleko poza ten obszar. Automatyczna wymiana informacji między PIP, ZUS i KAS powoduje, że ustalenia jednego organu mogą stać się punktem wyjścia do działań podejmowanych przez pozostałe instytucje. W praktyce oznacza to, że ryzyko zakwestionowania modelu współpracy przestaje być wyłącznie ryzykiem „pracowniczym”, a zaczyna mieć bezpośredni wymiar podatkowy i składkowy.

Z naszej strony rekomendujemy podjęcie działań, których celem jest diagnoza czy w Państwa firmie występuje problem umów B2B i czy występują czynniki, które podwyższają ryzyko ich reklasyfikacji na umowę o pracę.

W tym zakresie możemy Państwa wesprzeć poprzez:

• • identyfikację obszarów ryzyka i przygotowanie rekomendacji zmian,
  • audyt modeli współpracy i identyfikację ryzyk podatkowych,
  • wsparcie w zaprojektowaniu bezpiecznego modelu współpracy.

W obecnych realiach kluczowe jest działanie zapobiegawcze – odpowiednie przygotowanie już teraz może istotnie ograniczyć ryzyko sporów oraz potencjalnych obciążeń finansowych w przyszłości.